Wat is Arachnoiditis

Arachnoiditis is een ernstige neurologische aandoening waarbij de arachnoïdale laag – een van de beschermende vliezen rond het ruggenmerg en de zenuwwortels – chronisch ontstoken raakt. Deze ontsteking kan leiden tot littekenvorming (fibrose) en verklevingen (adhesies), waardoor zenuwwortels bekneld raken. Dit veroorzaakt vaak hevige zenuwpijn, neurologische klachten en functionele beperkingen.

Er zijn grofweg twee vormen:

Adhesive Arachnoiditis (AA)

Bij deze vorm ontstaan littekens en verklevingen tussen zenuwwortels en de arachnoïdale laag. De zenuwen kunnen daardoor niet meer vrij liggen of functioneren, wat leidt tot progressieve klachten.

Veelvoorkomende symptomen:

  • Chronische, brandende of stekende zenuwpijn (vaak in rug, benen of armen)

  • Krachtsverlies en gevoelsstoornissen

  • Moeite met staan, lopen of lang zitten

  • Blaas- en darmproblemen

  • Spierspasmen of krampen

  • Gevoel van waterdruppels of insecten op de huid

  • Wazig zien, tinnitus

  • Vermoeidheid en instabiliteit

 

Non-Adhesive Arachnoiditis

Bij deze vorm is er wel sprake van ontsteking, maar zonder duidelijke verklevingen of littekenvorming op beeldvorming. De klachten kunnen erg lijken op die van AA, maar de schade is minder zichtbaar. Toch is de impact op het dagelijks functioneren vaak groot.

Veelvoorkomende symptomen:

  • Chronische rugpijn en uitstralende zenuwpijn

  • Tintelingen, branderig gevoel of gevoelsverlies

  • Zwakte of tijdelijke “uitval” in de benen

  • Vermoeidheid en overprikkeling

  • Soms ook blaas- of darmproblemen

 

Belangrijk om te weten:
De ervaring met arachnoiditis verschilt per persoon. Niet iedereen heeft dezelfde klachten of in dezelfde ernst. De impact is afhankelijk van de locatie, uitgebreidheid en mate van ontsteking of verkleving. Een juiste diagnose en begeleiding zijn essentieel.

Klinische stadia van Arachnoiditis

Arachnoiditis (met name de adhesive vorm, AA) kan zich op verschillende manieren en in uiteenlopende ernst presenteren. We onderscheiden globaal vier stadia. (1) Mild, (2) Matig, (3) Ernstig (4) Zeer ernstig. Elk stadium gaat gepaard met specifieke lichamelijke beperkingen, symptomen en behandelbehoeften. Hoe eerder de aandoening herkend wordt, hoe groter de kans op herstel of stabilisatie, vooral in de mildere stadia.

 

Stadium 1 - Mild:

  • Pijn, maar nog geen duidelijke neurologische uitval
  • Normale mobiliteit
  • Geen blaas- of darmproblemen
  • Geen of milde behoefte aan pijnmedicatie

Stadium 2 - Matig:

  • Toename van pijn en eerste tekenen van zenuwschade
  • Moeite met staan, lopen of zitten
  • Mogelijk lichte blaas-/darmproblemen
  • Regelmatige medicatie nodig (zoals NSAID's, neuropathische pijnstillers)

Stadium 3 - Ernstig:

  • Ernstige zenuwpijn en spierzwakte
  • Problemen met uitplassen of incontinentie
  • Wisselende ontlasting (obstipatie of overloopdiarree)
  • Mobiliteitsverlies (gebruik van rollator of rolstoel)
  • Medicatie-afhankelijkheid, vaak opiaten en aanvullende therapieën
  • Cognitieve klachten zoals brain fog en overprikkeling

Stadium 4 - Zeer ernstig:

  • Uitgebreide neurologische schade
  • Ernstige autonome disfunctie
  • Volledige afhankelijkheid van hulpmiddelen of bedlegerigheid
  • Zware pijnbestrijding en uitgebreide zorgbehoefte

 

Side note: Er kunnen ook andere symptomen voorkomen, zoals hoofdpijn, wazig zien, duizeligheid, oorsuizen (tinnitus) of een loopneus.
MRI-beelden hoeven niet altijd de ernst van de klachten te weerspiegelen. Toch worden in ernstige gevallen soms verklevingen, littekenvorming of vervormingen van het ruggenmergkanaal gezien.

Deze fasen kunnen overlappen. De beste kansen op herstel liggen in de milde en matige fase. Reden temeer om tijdig te diagnosticeren en behandelen.

 

Oorzaken van Arachnoiditis

Arachnoiditis ontstaat door beschadiging of een ontstekingsreactie in de arachnoïdale laag, het vlies dat het ruggenmerg en de zenuwwortels omhult. Dit kan leiden tot verklevingen, littekenvorming en zenuwbeschadiging.

Bekende oorzaken zijn onder andere:

  • Operaties aan de wervelkolom
    Bijvoorbeeld hernia-operaties of andere ingrepen waarbij het ruggenmerg wordt benaderd.

  • Ruggenprikken of spinale injecties
    Zoals bij verdoving, pijnbestrijding of diagnostisch onderzoek.

  • Infecties
    Bacteriële of virale infecties in of rond de wervelkolom.

  • Trauma
    Ernstig letsel aan de rug of wervelkolom kan ontsteking en littekenvorming veroorzaken.

  • Bloedingen rond het ruggenmerg
    Bijvoorbeeld na een ongeval of complicatie tijdens een medische ingreep.

  • Chemische irritatie
    Stoffen die worden gebruikt bij injecties of beeldvorming (contrastmiddelen) kunnen irritatie opwekken.

  • Chronische compressie
    Langdurige druk op het ruggenmerg of de zenuwwortels, bijvoorbeeld door een forse hernia of een vernauwd wervelkanaal (spinaal stenose).

Belangrijk om te weten:
Niet iedereen met een van deze risicofactoren ontwikkelt arachnoiditis. Vaak spelen meerdere factoren mee, zoals persoonlijke gevoeligheid en toeval.

Gerelateerde aandoeningen

Arachnoiditis is een chronische ontsteking van de arachnoïdale laag rond de zenuwwortels in het ruggenmerg. De aandoening wordt vaak geassocieerd met ernstige zenuwpijn, gevoelsstoornissen en functieverlies. Maar de impact reikt vaak verder dan het zenuwstelsel alleen.

Bij veel patiënten komen ook Tarlov-cystes (zenuwwortelcystes) of verstoringen in de circulatie van hersen- en ruggenmergvocht (CSF) voor. Deze kunnen op zichzelf klachten veroorzaken, maar ook bijdragen aan de ernst van arachnoiditis of het herstel vertragen.

CSF-verstoring en lekkage

Het hersenvocht (CSF) stroomt normaal gesproken vrij door de subarachnoïdale ruimte, rondom de hersenen en het ruggenmerg. Door ontsteking, verklevingen of cystes kan deze stroming verstoord raken. Soms ontstaat zelfs een CSF-lek, wat kan leiden tot symptomen als:

  • Orthostatische hoofdpijn (verergert bij rechtop zitten of staan)

  • Duizeligheid, wazig zicht

  • Misselijkheid, drukgevoel in hoofd of nek

  • Concentratieproblemen, 'brain fog'

Bij verstoringen in CSF-flow of lekkage ontstaat vaak ook wisselende druk op zenuwen, wat klachten verergert.

Tarlov-cystes

Tarlov-cystes zijn met vocht gevulde zakjes die zich vormen in de zenuwwortels, meestal onderin de wervelkolom (sacraal). Bij sommige mensen blijven ze onopgemerkt, maar bij anderen veroorzaken ze klachten zoals:

  • Pijn in onderrug, bekken of benen

  • Blaas- en darmstoornissen

  • Gevoelsstoornissen of zenuwpijn

  • Verergering bij drukverhoging (hoesten, persen)

Tarlov-cystes kunnen ook bijdragen aan arachnoïdale irritatie of beknelling van zenuwen.

Verstoorde immuunbalans en systemische klachten

Langdurige ontsteking — zoals bij arachnoiditis — kan het immuunsysteem uit balans brengen. Hierdoor ontstaan soms klachten die lijken op of overlappen met auto-immuunaandoeningen en hormonale stoornissen. Veel patiënten melden:

  • Chronische vermoeidheid (ME/CVS-achtig beeld)

  • Hashimoto (schildklierproblemen)

  • Reuma-achtige gewrichtsklachten

  • Hormonale ontregeling, zoals bijnieruitputting

  • Brain fog, slaapproblemen, huidklachten

Deze klachten zijn niet altijd direct door arachnoiditis of CSF-problemen veroorzaakt, maar kunnen ermee samenhangen of verergerd worden door de ontregeling in het zenuwstelsel en immuunsysteem.

Let op je lichaam

Herken je meerdere van deze symptomen? Dan is het belangrijk om ze te bespreken met je arts. Vroege herkenning van onderliggende oorzaken — zoals een CSF-lek of cyste — kan bijdragen aan betere symptoombehandeling en een betere kwaliteit van leven.